Parafia rzymskokatolicka pw. Miłosierdzia Bożego w Szczecinie
Powstanie listopadowe

Powstanie listopadowe wybuchło w nocy z 29 na 30 listopada. Podchorążowie musieli przebić się do miasta, by nakłaniać oddziały polskie i ich dowódców do powstania. Niestety nie powiodło się…

Geneza i przyczyny powstania


Główną z przyczyn powstania zbrojnego było łamanie konstytucji. Królestwo Polskie miało własną armię, liczącą w 1830 roku 27 tysięcy znakomicie wyszkolonych żołnierzy. Jednakże wodzem naczelnym został nie Polak, lecz brat cara, wielki książę Konstanty. W 1819 roku Aleksander I wprowadził cenzurę i nakazał rozbudować tajną policję. Rozdrażniony opozycją na sejmie 1820 roku, przez 5 lat nie zwołał kolejnego sejmu, co też było wbrew konstytucji. Następca Aleksandra, Mikołaj I, wprost oświadczył, że ,,zna tylko dwa gatunki Polaków: tych, których nienawidzi, i tych, którymi gardzi”.

Przypadki łamania prawa przez cara wywołały rozczarowanie Polaków. Studenci oraz młodzi inteligenci i oficerowie zaczęli zakładać pierwsze tajne stowarzyszenia. Były one jednak nieliczne, a ich programy mgliste. W 1822 roku aresztowano Waleriana Łukasińskiego- twórcę Towarzystwa Patriotycznego. Pragnęło ono skłonić cara do przestrzegania konstytucji, utrzymać więź między Polakami z trzech zaborów i czekać odpowiedniej chwili do wybuchu powstania. W odezwie stosowano represje i prześladowania wobec ludności. Zamiast tradycyjnych złotówek kazano używać rubli. Niedotrzymano również obietnicy przyłączenia do Królestwa ,,ziem zabranych”, czyli wschodnich terenów dawnej Rzeczypospolitej. W lipcu 1830 roku wybuchła rewolucja we Francji, a w sierpniu w Belgii. W listopadzie car zapowiedział wysłanie armii Królestwa Polskiego do tłumienia belgijskiego powstania. Groźba ta była mało realna, lecz poruszyła spiskowców ze sprzysiężenia podchorążych, których przywódcą był Piotr Wysocki.

Wybuch i atak na arsenał


Sprzysiężeni podejrzewali, ze car zamierza ściągnąć nad Wisłę znaczne siły rosyjskie, by ostatecznie wcielić Królestwo Polskie do Rosji. Postanowili wywołać powstanie, a potem przekazać władzę doświadczonym politykom- ,,starszym w narodzie”, jak ich nazywali. Nie mieli jednak żadnego konkretnego programu. Liczyli na poparcie społeczeństwa, mimo licznych głosów przeciwnych walce. Zaplanowano rozpoczęcie powstania na 29 listopada 1830 roku. Dramatyczne wydarzenia, które wówczas nastąpiły, przeszły do historii pod nazwą ,,nocy listopadowej”. W godzinach wieczornych kilku podchorążych i kilkunastu cywilów wdarło się do Belwederu, gdzie mieszkał książę Konstanty. Ten jednak w kobiecym przebraniu wymknął się z pałacu. W tym samym czasie kilkudziesięciu podchorążych ruszyło do Arsenału, gdzie przechowywano broń. Wchodząc w głąb miasta, nie napotkali zbyt dużej liczby zwolenników. O sukcesie ,,nocy listopadowej” zadecydowała postawa ludu warszawskiego. Mężczyźni i kobiety ruszyli pod Arsenał, zdobywając budynek. Rankiem książę Konstanty wycofał swoje oddziały za Warszawę i miasto znalazło się w rękach powstańców. Jednak zdobycie głównego gmachu nie świadczyło jeszcze o całkowitej wygranej.

Przebieg powstania


Królestwo Polskie nie miało fabryk broni, a wojsko polskie uzbrojone było z produkcji fabryk rosyjskich. Stos obu armii w chwili wybuchu był jak 1:10. 40 tysięcy wojski polskich do 400 tysięcy wojsk rosyjskich. Ogólny wysiłek zbrojny podczas całego powstania przekraczał wysiłek Powstania Kościuszkowskiego i Ks. Warszawskiego. 3 grudnia 1830 roku powołano Rząd Tymczasowy pod kierownictwem ks. A. Czartoryskiego, który naczelne dowództwo nad wojskiem powierzył generałowi Józefowi Chłopickiemu. Dzień później sam ogłosił się dyktatorem powstania. 25 stycznia 1831 roku sejm detronizuje Mikołaja 1 i powołuje Rząd Narodowy z A. Czartoryskim jako prezesem. Pierwsze zwycięstwo pod dowództwem gen. Józefa Dwernickiego miało miejsce 14 lutego 1831 roku pod Stoczkiem. 19 lutego doszło do kolejnej bitwy pod Wawrem, ale nie została rozstrzygnięta. 25 lutego doszło do największej bitwy w powstaniu pod Olszynką Grochowską, gdzie obie strony poniosły duże straty. Między 31 marca, a 11 kwietnia 1831 roku oddziały polskie pod kierownictwem generała

Ignacego Prądzyńskiego zwyciężają korpus rosyjski generała Rosena pod Wawrem, Iganiami i Dębem Wielkim. 26 maja 1831 roku generał Jan Skrzynecki poniósł klęskę pod Ostrołęką. Od tamtej pory inicjatywa operacyjna przeszła w ręce armii rosyjskiej. Na początku września 1831 roku wojska rosyjskie pod dowództwem feldmarszałka Iwana Paskiewicza, śmiałym manewrem obchodzą Warszawę od północy i niespodziewanie atakują Warszawę od zachodu. W dniach od 6 do 8 września 1831 roku Rosjanie dokonują szturmu na szańce Woli, gdzie ginie bohaterską śmiercią generał Józef Sowiński. Wkrótce po tamtych wydarzeniach Piotr Wysocki dostaje się do niewoli. Ostatnim akordem powstania jest obrona i kapitulacja twierdzy Zamość 21 października 1831 roku. W powstaniu wzięło udział niewielu chłopów. Sejm nie zrobił nic, aby pozyskać ich dla sprawy niepodległości: projekt oczynszowania odłożono, o uwłaszczeniu nie było nawet mowy. Nic dziwnego, że ludność wsi nie zamierzała narażać życia ,,w interesie szlachty”. Oczywiście, nie ma pewności, że masowy udział chłopów przeważyłby szale na korzyść Polaków. Jednak pytanie, czy istniała możliwość sukcesu, do dziś nie daje spokoju historykom.

 

maja

 

 

------------------------------------------------------------------

inne talerzyki

 

HOME