Parafia rzymskokatolicka pw. Miłosierdzia Bożego w Szczecinie
Wybuch Insurekcji Kościuszkowskiej - 12 marca 1794

12 marca 1794 roku dowódca 1. Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej, Antoni Madaliński, sprzeciwił się rozkazowi zmniejszenia liczby wojska i na czele 1200- osobowego oddziału wyruszył spod Ostrołęki w kierunku Krakowa. Na wieść o tym wydarzeniu Tadeusz Kościuszko ogłosił w opuszczonym przez Rosjan Krakowie akt powstania. Uroczystą przysięgę Kościuszko złożył 24 marca 1794 roku na krakowskim rynku. Odtąd stał się Najwyższym Naczelnikiem Siły Zbrojnej Narodowej z władzą dyktatora.

Dlaczego powstanie?

Polskie ziemie były okupowane przez wojska rosyjskie. Wkrótce pod dyktando posła rosyjskiego zniesiono Konstytucję 3 Maja, co doprowadziło do buntu ludności polskiej. Pomysłodawcami likwidacji dokumentu były władze targowickie. Wojska rosyjskie dokonywały wielu grabieży, połączonych z represjami politycznymi. Nastąpiło załamanie gospodarcze i finansowe państwa. Upadło siedem największych banków warszawskich, potęgowała się drożyzna żywności, zlikwidowano proreformatorskie tytuły prasowe, wprowadzono cenzurę, przerwano kontakty z Europa Zachodnią. Już w 1793 roku sejm grodzieński przeprowadził II rozbiór Polski, nastąpił niepokój wśród patriotów i mieszkańców upadłego kraju…

Spisek w Saksonii

Ośrodkiem emigracji przedpowstańczej była Saksonia gdzie Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj i Tadeusz Kościuszko zawiązali sprzysiężenie. Uznano konieczność ustanowienia dyktatury wojskowej i powierzenie jej Kościuszce. Do sprzysiężenia w kraju przystąpili dawni członkowie Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej z czasów Sejmu Czteroletniego, przeważnie masoni. Przedstawiciele prawicy spisku krajowego byli zwolennikami odrodzenia Rzeczypospolitej z czasów Konstytucji 3 Maja, dążyli do przeprowadzenia powstania tylko siłami wojska, bez powoływania pod broń mieszczan i chłopów.

,,…dla obrony całości granic, odzyskania samowładności…”

Pomimo sprzeciwu dowódcy Madalińskiego, za oficjalną datę rozpoczęcia insurekcji uznaje się 24 marca. Około godziny 10 na rynku krakowskim pojawił się Tadeusz Kościuszko, po czym odczytano akt powstania, a następnie Kościuszko złożył przysięgę:
,,Ja, Tadeusz Kościuszko, przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu, iż powierzonej mi władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję, lecz jedynie jej dla obrony całości granic, odzyskania samowładności Narodu i ugruntowania powszechnej wolności używać będę. Tak mi Panie Boże dopomóż i niewinna męka Syna Jego”.
Formowanie wojsk powstańczych

Początkowo niełatwo było Kościuszce zebrać odpowiednią liczbę wojsk. Wydał więc uniwersał, zgodnie z którym z każdych 5 domów miał się stawić rekrut pieszy wyposażony w karabin, pikę lub siekierę. W przeciągu najbliższych dwóch tygodni miano też uzbroić ludność w wieku od 18 do 28 lat. Pobór do wojska przebiegał jednak z oporami i na terenie województwa krakowskiego, nie udało się osiągnąć spodziewanej liczby 10 tysięcy żołnierzy. Były również ogromne trudności z uzbrojeniem, dlatego też rozpoczęto formowanie oddziałów kosynierów, uzbrojonych w piki i osadzone na sztorc kosy.

 

Do walki!

24 marca nastąpił wymarsz Kościuszki w kierunku Kielc. 4 kwietnia miała miejsce bitwa pod Racławicami, w której Polacy zwyciężyli z Rosjanami. W dniach od 17- 18 kwietnia toczyła się insurekcja warszawska. Kolejną bitwę stoczono pod Lipniszkami  27 maja 1794 roku. Atak nie powiódł się jednak, a wojska przywódcy Jasińskiego cofnęły się do Lidy. W dniu 6 czerwca 1794 roku wojska polskie stoczyły bitwę pod Szczekocinami przeciwko połączonym siłom armii rosyjskiej i pruskiej. Starcie pod Chełmem było równie znaczące w insurekcji kościuszkowskiej. Karol Kniaziewicz mistrzowsko zorganizował odwrót zapobiegając całkowitej zagładzie korpusu. W ramach insurekcji odbyło się również powstanie w Kurlandii, w którym polskie wojskie starły się z wojskami rosyjskimi, odnosząc porażkę. Jednak wybuch powstania na terenie Kurlandii doprowadził do przerwania połączenia lądowego między Prusami a Rosją. Następnie odbyły się trzy wielkie bitwy: pod Godkowem, Błoniem i Kolnem. 4 września 1794 roku  miała miejsce Bitwa pod Lubaniem, a tuż po niej bitwa pod Krupczycami i Terespolem. W dniach od 28- 29 września dwie wrogie strony starły się pod Łabiszynem. Ściśle związane z insurekcją było także powstanie wielkopolskie przeciw Prusom, które wybuchło na terenie II zaboru, obejmując następnie również I zabór. Bitwa pod Bydgoszczą odbyła się 2 października, a 8 dni później doszło do starcia wojsk Tadeusza Kościuszki z wojskami rosyjskimi Iwana Fersena. W wyniku przegranej, Tadeusz  Kościuszko dostał się do niewoli. Obrona Pragi była ostatnim starciem insurekcji kościuszkowskiej, a zarazem ostatnią bitwą Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Została rozegrana w obronie Warszawy 4 listopada 1794 roku.
 

 

Znaczenie powstania dla Polski

Przed upływem roku od wybuchu, powstanie upadło.  Od razu nasuwa się pytanie: dlaczego? Po pierwsze Polacy dysponowali mniejszą ilością żołnierzy oraz gorszym od przeciwnika, uzbrojeniem wojskowym.. Po drugie, nadzieję Polaków zawiodła Francja. Nie udzieliła ona powstaniu spodziewanej pomocy militarnej. Co więcej, kosztem Polaków, Francja polepszyła swoje położenie na arenie polityki międzynarodowej. Na skutek powstania na ziemiach Rzeczpospolitej, Prusy wycofały się z ziem pogranicznych prusko-francuskich, a Rosja zajęta dławieniem kościuszkowskiego zrywu, jakby o Francji zapomniała. Rodacy walczyli dzielnie, ale nie doprowadzili do niepodległości…Mimo tego, trud włożony w walkę zbrojną opłacił się. Powstanie zamanifestowało sprzeciw wobec europejskich praktyk podziału państwa polskiego pomiędzy rządnych łupu zaborców. Pokazano, że nie chodzi jedynie o terytorium, lecz również o patriotyzm i ducha walki. Podźwignięcie się z klęski nie było rzeczą prostą. Jednak Polacy wierzyli, że kiedyś uda im się osiągnąć upragniony cel, jakim jest wolność…

 

maja

 

 

 

------------------------------------------------------------------

inne talerzyki

 

HOME