Parafia rzymskokatolicka pw. Miłosierdzia Bożego w Szczecinie
Powstanie w getcie warszawskim - "wybrać sposób umierania"

Przyczyny powstania

Niemcy dokonywali zagłady Żydów potajemnie. Wywożonym mówili, że zostaną przesiedleni i pozwalali im wziąć rzeczy osobiste. Latem 1942 roku z getta warszawskiego zabierano nawet 6-10 tysięcy osób dziennie. Jednak tajemnicy nie dało się utrzymać. Młodzież z gett nie zgadzała się na politykę współpracy, prowadzoną przez Judenraty. Jesienią 1942 roku powstała w Warszawie Żydowska Organizacja Bojowa. Nawiązała ona kontakt z AK i otrzymała od niej broń.

 

Wybuch powstania - ,,z bronią w ręku”

Zbrojne wystąpienie żydowskich podziemnych formacji zbrojnych na terenie warszawskiego getta nastąpiło 19 kwietnia 1943 roku pod koniec jego likwidacji przez Niemców w trakcie Operacji Reinhard – była to akcja zagłady Żydów polskich w ramach "ostatecznego rozwiązania". Jednakże wkraczające oddziały SS zostały przywitane kulami. Rozpoczęło się powstanie w getcie warszawskim. Wybuchło w wigilię żydowskiego święta Paschy – w momencie, gdy w wyludnionym już getcie znajdowało się tylko ok. 50-70 tysięcy ludzi . Miało miejsce podczas zarządzonej przez Heinricha Himmlera akcji ostatecznej likwidacji getta, polegającej na systematycznym przeszukiwaniu dzielnicy i wyłapywaniu resztek kryjącej się ludności. Było to najtragiczniejsze z powstań w historii Polski. Żydzi nie walczyli o zwycięstwo, gdyż nie mieli na nie szans. Toczyli bój, aby - wedle słów jednego z przywódców - ,,wybrać sposób umierania”: z bronią w ręku, a nie w komorze gazowej. Walki trwały prawie miesiąc. Niemcy użyli czołgów i artylerii. Niszczyli dom po domu; mieszkańców mordowali na miejscu lub wywozili do obozów zagłady.

W ciągu następnych tygodni, siły SS i policji krwawo stłumiły powstanie i wymordowały większość ludności - na miejscu lub w obozie zagłady w Treblince. Gdy walka stała się beznadziejna, większość przywódców powstania popełniła samobójstwo. Cały teren dzielnicy żydowskiej metodycznie spalono i zrównano z ziemią, a po zakończeniu akcji likwidacji getta w połowie maja wysadzono w powietrze Wielką Synagogę. Getto w Warszawie przestało istnieć. Niemcy ogłosili stłumienie powstania 16 maja 1943, chociaż sporadyczne walki ustały dopiero w czerwcu 1943 roku. Ostatni "gruzowcy" ukrywali się na terenie getta do 1944 roku.

 

Inne kraje a Żydzi

Zagładzie Żydów świat przyglądał się bezczynnie.
Alianci wiedzieli o mordach: w 1942 roku do Londynu przedostał się wysłannik polskiego podziemia, Jan Karski, który wcześniej w przebraniu ukraińskiego strażnika widział jeden z obozów zagłady. Poinformował on rządy Anglii i USA o sytuacji żydów. Spotkał się z niedowierzaniem. Potem, gdy brytyjski wywiad potwierdził fakt zagłady, również nie zrobiono nic. Alianci nie zbombardowali np. linii kolejowych wiodących do Oświęcimia - mimo, że bombardowali pobliskie zakłady przemysłowe.

Znaczenie powstania

Powstanie - pierwsze miejskie wystąpienie powstańcze w okupowanej przez Niemców Europie - nie miało celów militarnych: biorąc pod uwagę brak jakichkolwiek szans na powodzenie, było desperackim aktem wyboru godnej śmierci z bronią w ręku, jak i odwetu na prześladowcach przez garstkę kilkuset bojowników Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB, dowodzonego przez Mordechaja Anielewicza i Marka Edelmana) oraz Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW, pod dowództwem Pawła Frenkla i Leona Rodala), wspieranych przez polskie organizacje podziemne. Ze względu na swoje symboliczne znaczenie, powstanie w getcie warszawskim uważane jest przez naród żydowski za jedno z najważniejszych wydarzeń w jego historii.

 

maja

 

 

------------------------------------------------------------------

inne talerzyki

 

HOME